Həyatımızın bəzi məqamlarında qorxu, gərginlik və ya stress hiss edirik. Lakin bəzən bu hisslər qəflətən o qədər intensivləşir ki, insan nəzarəti itirdiyini düşünür. Bu vəziyyət tez-tez “panik atak” adlanır. Panik atak, nə qədər qorxucu görünməsinə baxmayaraq, müalicə oluna bilən psixoloji bir vəziyyətdir.
Bu yazıda panik atakın nə olduğunu, əsas simptomlarını və bu halın nə zaman peşəkar kömək tələb etdiyini müzakirə edəcəyik.
Panik Atak Nədir?
Panik atak — gözlənilməz daxili qorxu və narahatlıq hissi ilə xarakterizə olunan intensiv psixoloji reaksiyadır. Bu, adətən heç bir aydın təhlükə olmadıqda baş verir. Şəxs qəflətən böyük bir təhlükə altında olduğu hissinə düşə bilər, hətta həyatını itirmək qorxusunu yaşaya bilər.
Ataclar adətən bir neçə dəqədən on dəqəyə qədər davam edir, lakin bu zaman ərzində yaşanılan hisslər çox güclü olur.
Əsas Simptomlar Nələrdir?
Panik atakın simptomları hər kəsdə fərli ola bilər, lakin ən yayılmış əlamətlər aşağıdakılardır:
- Fiziki əlamətlər:
- Güclür ürək döyüntüsü və ya ürəyin “döyünməsi”;
- Nəfəs darlığı və ya boğulma hissi;
- Tərləmə və ya titrəmə;
- Göğüs ağrısı və ya rahatsızlıq;
- Baş gicəllənməsi, tarazlığını itirmə hissi;
- Hərarətin qalxması və ya soyuq basması.
- Psixoloji əlamətlər:
- Nəzarəti itirmək və ya “dəli olması” qorxusu;
- Ölüm qorxusu;
- Reallıqdan uzaqlaşma hissi (depersonalizasiya).
Bu simptomların çoxu ürək xəstəliklərinin əlamətlərinə bənzədiyi üçün insanlar tez-tez səhhətləri üçün ciddi narahatlıq keçirirlər.
Panik Atakın Səbəbləri
Panik atağın tək bir səbəbi yoxdur. Adətən bu vəziyyət bir neçə faktorun təsiri ilə yaranır:
- Genetika: Qohumlarında ansietə (narahatlıq) pozuntusu olan insanlar panik atak yaşamaq riskinə malik ola bilərlər.
- Stress faktoru: İş yerindəki və ya ailədəki böyük stresslər panik atağı triger edə bilər.
- Beyin kimyası: Beyindəki nəurotransmitterlərin (məsələn, serotoninin) tarazlığının pozulması rola oynaya bilər.
- Hissiyyatlı xarakter: Hər şeyə həssas və ya tənqidi insanlarda bu vəziyyət tez-tez müşahidə oluna bilər.
Panik Atak Vaxtı Nə Etməli?
Panik atak baş verdiyi anda onu dayandırmaq çox çətindir, lakin özünə kömək etməyin üsulları mövcuddur:
- Dərin nəfəs almaq: Qısa və tez nəfəs alıb-vermək əvəzinə, qarından yavaş-yavaş dərin nəfəs almağa çalışın. Bu, ürək döyüntüsünü yavaşalda bilər.
- Eyni yerə qərarlaşın: Hərəkət etmək və ya qaçmaq cəhdi narahatlığı artıra bilər.
- Reallığı yoxlayın: Özünizə xatırladın ki, bu hiss keçicidir və təhlükə yoxdur.
- Fokusunuzu dəyişin: ətrafınızdakı 5 əyanı əşyanı saymağa çalışın və ya diqqətinizi bir obyektə yönəldin.
Müalicə və Psixoterapiya
Panik ataklar insanın həyat keyfiyyətini aşağı sala bilər. İnsan atağın təkrarlanacağı qorxusuna görə evdən çıxmaqdan qaça və ya sosial həyatdan uzaqlaşa bilər. Bu səbəbdən vəziyyətin profesional yanaşma ilə idarə olunması vacibdir.
Psixoterapiya (xüsusilə Kognitiv Davranış Terapiyası – KDT) panik atakın müalicəsində ən effektiv yollardan biri hesab olunur. Terapiya prosesində şəxslər:
- Ataqları törədən düşüncələri tanıyır;
- Qorxu ilə bağlı düşüncələri reallıqla əlaqələndirir;
- Rahatlama və stresslə mübarizə texnikalarını öyrənir.
Bakı kimi böyük şəhərlərdə intensiv ritm səbəbindən stress səviyyəsi yüksək ola bilər. Bu səbəbdən peşəkar psixoloq və psixoterapeytlərlə məsləhətləşmək vəziyyətin idarə edilməsinə kömək edə bilər.
Nəzərə alın ki…
Panik atak yaşamaq insanın “zəif” olması demək deyil. Bu, sadəcə bədənin və zehnin stressə verdiyi cavabdır. Düzgün yanaşma və dəstək ilə bu vəziyyətdən nəzarəti tam əlinizə almağınız mümkündür.
Əgər panik ataklar tez-tez təkrarlanırsa və sizin gündəlik həyatınıza mənfi təsir göstərirsi, peşəkar dəstək almaq faydalı olar.
Tez-tez verilən suallar (FAQ)
Sual: Panik atak ürək infarktıdır? Cavab: Xeyr, panik atak ürək infarktı deyil, lakin simptomları oxşar olduğu üçün hər zaman həkim müayinəsi tələb oluna bilər.
Sual: Panik atakdan necə xilas olmaq olar? Cavab: Mütləq həkim və ya psixoterapeytin nəzarəti altında müalicə prosesindən keçmək vərdişləri mənimsəmək lazımdır.
Sual: Bu vəziyyət öz-özünə keçərmi? Cavab: Bəzi hallarda stres azaldıqca ataqların sayı azala bilər, lakin peşəkar kömək prosesi daha tez və effektiv edir.
