Müasir dövrdə insanların psixoloji sağlamlığı ilə bağlı ən çox müzakirə edilən mövzulardan biri özgüvən və özünə inamsızlıq məsələsidir. Gündəlik həyatda, iş yerində və ya şəxsi münasibətlərdə qarşılaşılan bir çox çətinliyin kökündə məhz insanın özünü necə qavraması dayanır. Bakıda və ümumiyyətlə cəmiyyətimizdə bu mövzu aktuallığını qoruyur.
Bu blog yazısında özgüvənin nə olduğunu, özünə inamsızlığın nədən qaynaqlandığını və psixoloji baxımdan bu vəziyyətin necə təhlil edildiyini sadə bir dillə izah edəcəyik.
Özgüvən Nədir?
Sadə dillə desək, özgüvən insanın özünə verdiyi dəyərdir. Bu, sadəcə “mən hər şeyi bacararam” demək deyil, daha çox “mən olduğum kimi dəyərliyəm” düşüncəsidir. Psixologiyada özünü qiymətləndirmə (self-esteem) kimi tanınan bu anlayış, insanın öz bacarıqlarına, şəxsiyyətinə və gələcəyinə olan baxışını əhatə edir.
Sağlam özgüvənə sahib olan fərdlər:
- Səhvlərini qəbul edir və onlardan dərs çıxarır;
- Başqalarının fikirlərinə hörmət etsə də, öz həyatını başqalarının təsdiqi üzərində qurmur;
- Çətinliklərlə qarşılaşdıqda geri çəkilmək əvəzinə həll yolları axtarır.
Özünə İnamsızlıq Niyə Yaranır?
Aşağı özgüvən və ya özünə inamsızlıq bir gecədə yaranan bir hal deyil. Bu, adətən uzun müddət davam edən təcrübələrin və düşüncə qəliblərinin nəticəsidir. Psixoloji araşdırmalar göstərir ki, əsas səbəblər aşağıdakılar ola bilər:
- Uşaqlıq Təcrübələri: Uşaqlıq dövründə tənqidə məruz qalmaq, valideynlər və ya müəllimlər tərəfindən kifayət qədər dəstək görməmək gələcəkdə özünə inamsızlığın təməlini qoya bilər.
- Perfeksionizm (Mükəmməlliyyətçilik): Hər şeyi qüsursuz etməyə çalışmaq və ən kiçik səhvdə özünü günahlandırmaq insanda “mən kifayət qədər yaxşı deyiləm” hissini yaradır.
- Sosial Müqayisə: Xüsusilə sosial media dövründə insanlar öz həyatlarını başqalarının “vitrin” həyatları ilə müqayisə edirlər. Bu müqayisə çox vaxt insanın özünü yetərsiz hiss etməsinə səbəb olur.
Aşağı Özgüvənin Əlamətləri
Özünə inamsızlıq yaşayan insanlar adətən aşağıdakı davranışları sərgiləyirlər:
- “Yox” deyə bilməmək: Başqalarını incitməmək üçün öz istəklərini qurban vermək.
- Həddindən artıq üzrxahlıq: Səhv etməsələr belə, tez-tez üzr istəmək.
- Tənqidə qarşı həssaslıq: Hər hansı bir iradı şəxsiyyətə edilmiş hücum kimi qəbul etmək.
- Qərar verməkdə çətinlik: Səhv qərar vermək qorxusu ilə addım atmaqdan çəkinmək.
Psixoloji Perspektiv: Bu Vəziyyət Dəyişə Bilərmi?
Psixologiya elmi sübut edir ki, özgüvən sabit bir xarakter xüsusiyyəti deyil, zamanla dəyişə bilən bir vəziyyətdir. Özünə inam bir “əzələ” kimidir; üzərində işlədikcə inkişaf edir.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, özgüvəni bərpa etmək üçün ilk addım fərqindəlikdir. İnsan özündəki mənfi daxili səsi (məsələn: “sən bacarmayacaqsan”) tanımalı və onun reallığı əks etdirib-etdirmədiyini sorğulamalıdır. Düşüncə tərzini dəyişmək, kiçik hədəflər qoyub onlara çatmaq və özünə qarşı mərhəmətli olmaq (özünə şəfqət) bu prosesin vacib hissələridir.
Nəticə
Özgüvən, insanın həyat keyfiyyətini birbaşa təsir edən vacib amildir. Özünə inamsızlıq hiss etmək insanı narahat edə bilər, lakin bu, həll edilməsi mümkün olmayan bir problem deyildir. İnsanın öz daxili dünyasını tanıması, düşüncə qəliblərini anlaması və özünə qarşı daha anlayışlı yanaşması psixoloji sağlamlıq üçün atılan ən vacib addımlardandır.
Unutmaq olmaz ki, hər bir fərdin inkişaf yolu fərqlidir və bu yolda irəliləmək səbr tələb edən bir prosesdir.
