Müasir dünyada, xüsusilə Bakı kimi böyük şəhərlərdə həyat tempi inanılmaz dərəcədə sürətlidir. İş gərginliyi, sosial gözləntilər və gündəlik qayğılar arasında insan öz daxili dünyasına nəzər salmağı tez-tez unudur. Bəzən hiss etdiyimiz kədər, yorğunluq və ya istəksizlik halı sadəcə keçici bir “pis gün” olmaya bilər. Bu, müasir cəmiyyətin sükutlu bəlası adlandırılan depressiya ola bilər.
Bu yazıda depressiyanın nə olduğu, əlamətləri və niyə bir çox insanın bu barədə danışmaqdan çəkindiyi haqqında məlumat verəcəyik.
Depressiya Nədir? Sadəcə Kədərlənməkdimi?
Cəmiyyətdə tez-tez rast gəlinən yanlış fikirlərdən biri depressiyanın sadəcə “kefsizlik” və ya “zəiflik” əlaməti kimi qəbul edilməsidir. Lakin psixoloji nöqteyi-nəzərdən depressiya, insanın düşüncələrinə, hisslərinə və gündəlik funksionallığına təsir edən ciddi bir əhval-ruhiyyə pozuntusudur.
Kədər təbii bir hissdir və adətən konkret bir səbəbə (məsələn, itki və ya uğursuzluq) bağlı olur. Depressiya isə bəzən heç bir aydın səbəb olmadan da ortaya çıxa bilər və uzun müddət davam edərək insanın həyat keyfiyyətini aşağı salar.
Depressiyanın Əsas Əlamətləri
Hər insanın psixoloji quruluşu fərqli olduğu üçün depressiya hər kəsdə eyni şəkildə özünü büruzə verməyə bilər. Lakin ümumi qəbul olunmuş bəzi əsas simptomlar mövcuddur:
- Daimi kədər və ya boşluq hissi: Səbəbsiz yerə ağlamaq istəyi və ya daxili sıxıntı.
- Marağın itməsi (Anhedoniya): Əvvəllər zövq alınan hobbilərə, işə və ya sosial fəaliyyətlərə qarşı laqeydlik.
- Enerji itkisi: Daimi yorğunluq, halsızlıq və ən kiçik işlərin belə böyük güc tələb etməsi.
- Yuxu pozuntuları: Yuxuya getməkdə çətinlik (insomniya) və ya həddindən artıq çox yatmaq.
- İştah dəyişiklikləri: Çəkinin kəskin azalması və ya artması.
- Diqqət dağınıqlığı: Qərar verməkdə çətinlik və unutqanlıq.
- Dəyərsizlik hissi: Özünü günahlandırma və gələcəyə dair ümidsizlik.
Əgər bu əlamətlər iki həftədən çox davam edirsə, bu, peşəkar qiymətləndirmə tələb edən bir vəziyyət ola bilər.
Niyə “Sükutlu Bəla”?
Depressiyanın ən təhlükəli tərəflərindən biri onun “səssiz” olmasıdır. Bir çox insan cəmiyyətdəki damğalanma (stiqma) qorxusu səbəbindən öz hisslərini gizlədir.
- “Başqaları nə deyər?”
- “Məni zəif biləcəklər.”
- “Özüm həll etməliyəm.”
Bu kimi düşüncələr insanın kömək istəməsinin qarşısını alır. Nəticədə, insan cəmiyyət içində gülümsəsə də, daxilən böyük bir mübarizə aparır. Bu vəziyyət bəzən “gülümsəyən depressiya” (smiling depression) kimi də adlandırılır.
Peşəkar Yanaşmanın Əhəmiyyəti
Depressiya bioloji, psixoloji və sosial faktorların qarşılıqlı təsiri nəticəsində yaranır. Buna görə də, onun aradan qaldırılması kompleks yanaşma tələb edir.
Psixoterapiya, insanın öz duyğularını tanıması, mənfi düşüncə qəliblərini dəyişdirməsi və çətinliklərlə mübarizə mexanizmlərini inkişaf etdirməsi üçün təhlükəsiz bir mühit yaradır. Bu prosesdə məqsəd sadəcə simptomları yox etmək deyil, həm də insanın özünü daha yaxşı anlamasını təmin etməkdir.
Bakıda və ümumiyyətlə ölkəmizdə psixoloji sağlamlığa verilən önəm getdikcə artmaqdadır. Artıq insanlar başa düşürlər ki, fiziki sağlamlıq üçün həkimə müraciət etmək nə qədər normaldırsa, ruh sağlamlığı üçün də mütəxəssisə müraciət etmək o qədər təbiidir.
Nəticə
Unutmayın ki, depressiya bir xarakter qüsuru və ya tənbəllik deyil. Bu, hər kəsin başına gələ biləcək tibbi və psixoloji bir vəziyyətdir. Əgər siz də yuxarıda sadalanan əlamətləri özünüzdə və ya yaxınlarınızda müşahidə edirsinizsə, bu barədə danışmaqdan və düzgün məlumat axtarmaqdan çəkinməyin. Sükutu pozmaq, sağalmağa doğru atılan ilk və ən vacib addımdır.
