Müasir dövrdə, xüsusilə Bakı kimi böyük və səs-küylü şəhərlərdə insanlar getdikcə daha çox özlərinə qapanmağa meyil edirlər. Bəzən bu, sadəcə yorğunluqdan qaynaqlanan müvəqqəti hal olur, bəzən isə insanın həyat tərzinə çevrilir. Cəmiyyətdə tez-tez eşitdiyimiz “asossial” kəlməsi də məhz bu məqamda ortaya çıxır. Bəs əslində asossiallıq nədir? Bu, bir xəstəlikdir, yoxsa xarakter növü?
Bu məqalədə asossiallığın nə olduğunu, əlamətlərini və onu digər psixoloji hallardan necə fərqləndirə biləcəyinizi sadə dildə izah edəcəyik.
Asossiallıq Nə Deməkdir?
Asossiallıq, ən sadə tərifi ilə, insanın sosial qarşılıqlı əlaqələrə marağının olmaması və ya bu əlaqələrdən qaçınmasıdır. Asossial insanlar adətən tək qalmağı, cəmiyyətdən təcrid olunmağı seçirlər. Lakin burada vacib bir məqam var: asossiallıq insanlara nifrət etmək və ya onlara zərər vermək istəyi (antisossiallıq) demək deyil. Asossial fərd sadəcə ünsiyyət qurmaq üçün daxili motivasiya hiss etmir.
Asossiallıq, İntrovertlik və Utancaqlıq: Fərq Nədir?
Bu üç anlayış tez-tez səhv salınır. Lakin psixologiyada onların hər birinin fərqli mənası var:
- İntrovertlik: İntrovert insanlar ünsiyyəti sevə bilərlər, sadəcə olaraq enerjilərini bərpa etmək üçün tək qalmağa ehtiyac duyurlar. Onlar dostları ilə vaxt keçirib, sonra evdə dincəlməyi seçirlər.
- Utancaqlıq (Sosial Təşviş): Bu insanlar əslində ünsiyyət qurmaq istəyirlər, lakin “başqaları nə deyər”, “səhv bir şey edərəm” qorxusu ilə geri çəkilirlər.
- Asossiallıq: Asossial insan nə qorxur, nə də enerjisi bitir; o, sadəcə olaraq ünsiyyətə ehtiyac duymur. Sosial fəaliyyətlər ona mənasız və ya darıxdırıcı gələ bilər.
Asossiallığın Əlamətləri
Hər kəs zaman-zaman tək qalmaq istəyə bilər. Lakin aşağıdakı hallar davamlı xarakter daşıyırsa, bu, asossiallıq əlaməti ola bilər:
- Sosial tədbirlərdən qaçmaq: Toylar, ad günləri, iş yığıncaqları və ya sadəcə dost görüşlərində iştirak etmək istəməmək.
- Tənhalığa üstünlük vermək: Boş vaxtların demək olar ki, hamısını tək keçirməyi seçmək.
- Münasibət qurmaqda maraqsızlıq: Yeni dostluqlar və ya romantik münasibətlər qurmaq üçün heç bir cəhd göstərməmək.
- Ünsiyyətin “yük” kimi gəlməsi: Telefon zənglərinə cavab verməmək, mesajlara gec cavab yazmaq və ya söhbəti qısa kəsməyə çalışmaq.
- Emosional məsafə: Ətrafdakı insanların hisslərinə qarşı laqeydlik və ya öz hisslərini bölüşməmək.
Asossiallıq Niyə Yaranır?
Asossiallığın yaranma səbəbləri hər bir insan üçün fərdi ola bilər. Psixoloji yanaşmalara görə əsas səbəblər bunlardır:
- Həyat tərzi və Texnologiya: Rəqəmsal dünyanın inkişafı real ünsiyyətə ehtiyacı azaldır. İnsanlar virtual dünyada “ünsiyyət” qurduqlarını düşünərək real həyatdan uzaqlaşırlar.
- Keçmiş Travmalar: Uşaqlıqda və ya gənclikdə yaşanan mənfi sosial təcrübələr (bullinq, rədd edilmə) insanı qoruyucu reaksiya olaraq insanlardan uzaqlaşdıra bilər.
- Psixoloji Vəziyyətlər: Depressiya, tükənmə sindromu (burnout) və ya bəzi şəxsiyyət xüsusiyyətləri insanı sosial mühitdən soyuda bilər.
- Həddindən Artıq Stress: Bakı kimi böyük şəhərlərin sürətli ritmi bəzi insanlarda xroniki yorğunluq yaradır və onlar dincəlməyin yeganə yolunu tam təcrid olunmaqda görürlər.
Bu Vəziyyət Nə Zaman Problem Hesab Olunur?
Özünüzü tək hiss edəndə xoşbəxtsinizsə və bu vəziyyət həyat keyfiyyətinizə (işinizə, təhsilinizə, ailə münasibətlərinə) mənfi təsir etmirsə, bu, sadəcə sizin xarakteriniz ola bilər.
Lakin, əgər tənhalıq sizdə kədər, boşluq hissi yaradırsa, karyeranıza mane olursa və ya yaxınlarınızla aranızda uçurum yaradırsa, bu zaman vəziyyətə psixoloji tərəfdən yanaşmaq faydalı ola bilər.
Nəticə
Asossiallıq hər zaman mənfi bir hal deyil, lakin insanın sosial varlıq olduğunu unutmaq olmaz. Sağlam ünsiyyət insanın ruhi sağlamlığı üçün vacib amillərdən biridir. Əgər sizdə və ya yaxınlarınızda sosial izolyasiya narahatlıq doğuracaq həddə çatıbsa, bu mövzunu araşdırmaq və səbəblərini anlamağa çalışmaq ilk addım ola bilər.
Unutmayın ki, hər bir insanın daxili aləmi unikaldır və davranışların kökündə yatan səbəbləri anlamaq daha sağlam həyat tərzi üçün açardır.
